Ankara Hac? Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi » Cilt: 28 Say?: 1
Har ne kadar suç ya da kabahatler konusunda verilecek cezan?nmiktar?n? belirlemek yasa koyucunun takdir yetkisinde ise de Anayasan?n 13. Maddesindeöngörülen ölçülülük ilkesi gere?i belirlenen cezan?n miktar?n?n da a??r?orant?s?z olmamas? gerekir. Yasada öngörülen içerik ç?karma veya eri?imengelleme gibi yükümlülüklerin en geç dört saat içinde yerine getirilmesigerekmektedir. Bu süreyi geçiren bir yer sa?lay?c?ya en az yüzbin TL idari paracezas? verilmesi ölçülü kabul edilemez. [878] 657 say?l? Devlet Memurlar? Kanunu’nun 130’ncu maddesi; “Devlet memuru hakk?nda savunmas? al?nmadan disiplin cezas? verilemez. Soru?turmay? yapan?n veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdi?i süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmas?n? yapmayan memur, savunma hakk?ndan vazgeçmi? say?l?r.” hükmünü ta??maktad?r. [305] Disiplin cezalar?n?n belirli süreler sonunda sicilden silinmesini öngören 657 SK’n?n 133. Maddesinin, disiplin kurulu üyelikleri bak?m?ndan DY ile i?lemez hale getirilmesinin, normlar hiyerar?isine ayk?r? oldu?u gerekçesiyle ele?tirilmektedir (O?uz Sancakdar, Disiplin Yapt?r?m? Olarak Devlet Memuriyetinden Ç?karma ve Yarg?sal Denetimi, Yetkin Yay?nevi, Ankara 2001, s.283). Ancak disiplin kurulu üyeli?i yapacak ki?ilerin tarafs?zl?klar?n?n ve güvenilirliklerinin sa?lanabilmesi için, adli sicilden silinse dahi disiplin cezas? almam?? olmalar?n?n aranmas? daha uygun bir yöntemdir.
Maddesine göre, Devlet memurlar?n?n, do?rudan do?ruya veya arac? eliyle hediye istemeleri ve görevleri s?ras?nda olmasa dahi menfaat sa?lamak amac?yla hediye kabul etmeleri veya i? sahiplerinden borç para istemeleri ve almalar? yasakt?r. Bu nedenle suçun olu?abilmesi için ç?kar sa?laman?n görevle ilgili olmas? gerekir[206]. Devlet memurunun özellikle görev yerinde içki bulundurmas?, içki içmesi, göreve alkollü gelmesi memuriyet disiplini ile ba?da?mayan bir davran?? biçimidir. Bu nedenle de disiplin suçu olarak düzenlenmi?tir. Memurun görevine sarho? geldi?inin sabit olmas? ve bunun devaml?l?k gösterir nitelik kazanmas?[205] halinde fiilinin a??rl?k derecesine göre 1-3 y?l kademe ilerlemesinin durdurulmas? cezas? verilir. Maddesine göre, memurlar, e?leri, re?it olmayan çocuklar?n?n sürekli kazanç getiren faaliyetlerini, 15 gün içinde kurumlar?na yaz?l? olarak bildirmek zorundad?rlar[183]. Bu yükümlülü?ün yerine getirilmemesi, k?nama cezas?n?n uygulanmas?n? gerektirir. TSK’da çal??an Devlet memurlar? k?l?k ve k?yafet ile ilgili düzenleyici i?lemlere[181] ve emirlere uymak zorundad?r. K?l?k ve k?yafetle ilgili düzenlemeler, kamu personelinin Atatürk devrim ve ilkelerine uygun, uygar, a??r?l??a kaçmayacak ?ekilde, sade bir k?l?k ve k?yafette olmalar?n?, k?l?k ve k?yafette birlik ve bütünlük içinde bulunmalar?n? sa?lamay? amaçlar. Bu amaca ters dü?en k?l?k ve k?yafetler bentteki disiplin cezas?n? gerektirir.
Sözlü veya dilekçe ile bir ki?inin cezaland?r?lmas? için ba?vuran ki?i, ya bir vatanda?l?k görevini yerine getirmek için meydana gelen bir olay? haber vermekte veya suçtan zarar gördü?ünden müracaatta bulunmaktad?r. Birinci halde “ihbar”; ikinci halde ise “?ikâyet” söz konusudur[309]. Disiplin subayl??? 1964 y?l?nda 477 SK’nun yürürlü?e girmesiyle olu?turulmu? bir görevdir. Disiplin subay? disiplin soru?turmas?n?n önemli bir unsurudur[290]. Zira te?kilat?nda disiplin mahkemesi kurulan komutan?n bir disiplin suçu i?leyen asker ki?i hakk?nda verece?i disiplin haz?rl?k soru?turmas? aç?lmas? emri üzerine fail hakk?ndaki disiplin soru?turmas? disiplin subay? taraf?ndan yap?l?r (477 SK m.14/4). Amirlik yap?lan görev süresince ve görev nedeniyle de olu?abilmektedir. Nöbetçi ve devriye görevini yapan ki?i (AsCK m.106)[283], askeri inzibat görevini yapan erba? ve erler (?çHizK m.92/1), bölük nöbetçi çavu?u (?çHizY m.399) ve bölük nöbetçi onba??s? (?çHizY m.396) bu görevlerini yapt?klar? s?rada di?er erba? ve erlere kar?? amir yetkisine sahiptir[284]. Ayn? ?ekilde, k??lalarda mesainin bitmesinden yeni mesai ba?layana kadar nöbetçi amiri k??ladaki tüm nöbetçi subay, astsubay, sivil personel ile erba? ve erlerin amiridir (?çHizY m.411/2). Üstlenilen görev nedeniyle amirlik, disiplin cezas? verme yetkisini bar?nd?rmamaktad?r. Bu nedenle askeri ö?rencilerin i?leyebilece?i disiplin suçlar? Askeri Ceza Kanunu, Disiplin Mahkemeleri Kanununu ve kendi özel kanunlar?nda yaz?lan[232] disiplin suçlar?d?r. Ayr?ca yasada aç?kça belirtildi?i üzere askeri hakimlere verilen disiplin cezalar? keshttps://sweetParibahis.life.
- Maddenin yaln?zca Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümleri ile s?n?rl? uygulanabilece?i, ancak bu maddenin 5252 say?l? Kanunu ve 213 say?l? Kanunu kapsamad???, bu nedenle 7394 say?l? Kanunun 4.
- Ayr?ca maddedeki “kabahat” kavram?n? disiplin tecavüzlerini de kapsayacak ?ekilde yorumlamak gerekir.
- Gönderinin tabi oldu?u Ta??ma Ücretleri, TNT tarifelerinde belirtildi?i veya ilgili bir TNT Ta??ma Hizmetleri Sözle?mesinde ba?ka ?ekilde aç?kça kabul edildi?i gibidir.
Bu tür suistimallerin önlenmesi bak?m?ndan AsCK’nun 111. Maddesinde[676] astlar?na hak edilmemi? disiplin cezas? vermek suç olarak düzenlenmi? ve yapt?r?ma ba?lanm?? olmakla birlikte, ceza yarg?s? taraf?ndan yap?lacak bu denetim 353 say?l? Kanunun 95. Maddesi gere?i komutan?n soru?turma emri vermesine ba?l? bulundu?undan etkili ve yeterli bir denetim de?ildir. TSK personelinin terfi, nitelikli görevlere atanma, yurt d??? görevlere, kurslara seçilme, kurmay subay olma gibi konularda disiplin cezalar?n?n çok büyük etkisi bulunmaktad?r. Ancak A?a??da da ayr?nt?l? ?ekilde aç?klanaca?? üzere disiplin amirleri taraf?ndan verilen disiplin cezalar? yarg? denetimi d???nda tutuldu?undan bu cezalar?n yarg?sal denetimi ancak “yokluk” hali ile s?n?rl? olarak yap?lmaktad?r. Bugün için ise, disiplini temin için tutuklama yetkisinin 1982 anayasas?nda ilk defa yer alan 38. F?kras? kar??s?nda anayasaya ayk?r? oldu?unu iddia etmek pek mümkün görünmemektir. 1982 anayasas?n?n 38/8 maddesine göre “idare ki?i hürriyetinin k?s?tlanmas? sonucunu do?uran bir yapt?r?m uygulanamaz. Silahl? kuvvetlerin iç düzeni bak?m?ndan bu hükme kanunla istisnalar getirilebilir.” Bu maddenin gerekçesinde ise, “f?kra ki?i hürriyetinin a??r tehdidini te?kil eden hapis cezalar?n?n yaln?z mahkemelerce hükmedilece?i; yani bunun bir “idari müeyyide” olarak (mesela disiplin cezas?) idare taraf?ndan uygulanmayaca?? esas?n? getirmektedir.
Anayasa m.101/2’nin gerekçesinde; “Bu maddeyle, Cumhurba?kan?n?n halk taraf?ndan seçilmesi ve görev süresinin 5 y?l olmas? ile bir ki?inin iki defadan fazla Cumhurba?kan? seçilemeyece?i hüküm alt?na al?nm??t?r.” denilerek, Cumhurba?kan?n?n aday olabilme ve seçilmesi say?lar? aras?nda fark gözetilmedi?i anla??lmaktad?r. 5271 say?l? Ceza Muhakemesi Kanunu kapsam?nda ayr? maddelerde düzenlenen; hem ta??d??? amaç ve hem de uygulama yöntemleri bak?m?ndan farkl?l?k arz eden “elkoyulan e?yan?n iadesi” ile “elkoyulan e?yan?n elden ç?kar?lmas?” kavramlar?, uygulamada kar??t?r?labilmektedir. Bu nedenle yaz?m?zda; elkoyman?n tan?m? ve amac? ile birlikte, elkoyulan e?yan?n iadesi ve elkoyulan e?yan?n elden ç?kar?lmas? kavramlar? aras?nda bulunan farklar aç?klanacakt?r. Bu yaz?m?zda; özel güvenlik görevlilerinin, bir terör sald?r?s? neticesinde yaralanmas?, engelli duruma dü?mesi gibi durumlarda, gazilik unvan? al?p, bu unvandan kaynaklanan haklardan yararlan?p yararlanamayacaklar? konusu, Anayasa, ilgili mevzuat ve Türkiye Büyük Millet Meclisi kanun teklifleri kapsam?nda de?erlendirilecektir. 5271 say?l? Ceza Muhakemesi Kanunu’nun Dördüncü K?sm?nda, maddi gerçe?e ve adalete ula??labilmesi veya muhakeme sürecinde verilen kararlar?n icra edilebilmesini sa?lamak amac?yla koruma tedbirlerine yer verilmi?tir.
Bu suç sadece bu iki hareketten birinin yap?lmas? ile olu?ur. Maddesine göre cezaland?r?labilmesi için say?lan bu seçimlik hareketlerin yap?lmas?na ra?men hizmetin aksamam?? veya maddi bir zarar?n do?mam?? olmas? gerekmektedir. ?ayet maddi bir zarar do?mu? veya hizmet aksam?? ise, AsCK’nun 136/1-C. Maddesine göre, disiplin suçlar?, 477 SK’nun oda ve göz hapsi cezas?yla cezaland?rd??? fiillerdir. 477 SK’da disiplin suçlar?n?n unsur ve cezalar?yla ilgili hususlar 47-61/A maddelerinde gösterilmi?tir. Daha öncede belirtildi?i gibi 477 SK’la, AsCK’da yer alan askeri kabahatlerin ço?u iktibas edilerek “disiplin suçu” haline getirilmi? ve bu ?ekilde disiplin suçu haline getirilen askeri kabahatler hakk?nda AsCK’da yer alan hükümler z?mni olarak ilga edilmi?tir. Yukar?da da belirtildi?i üzere, disiplin kabahatleri, asl?nda AsCK’nun 18. Maddesinde yaz?l? askeri kabahatlerden ibarettir. Ancak i?leni? ?ekilleri yahut meydana getirdikleri sonuçlar bak?m?ndan nispeten hafif say?labilecek hallerdir.
15 ?ubat 1999 tarihinde yakalanan Abdullah Öcalan, Yerel Mahkemenin 28 Nisan 1999 tarihli karar? ve Yarg?tay 9. Ceza Dairesi’nin 25 Kas?m 1999 tarihli onama karar? ile Devletin ülkesine ve egemenli?ine kar?? suçu düzenleyen mülga 765 say?l? Türk Ceza Kanunu’nun 125. Maddesini ihlal etti?i gerekçesiyle idam cezas?na mahkum edilmi?tir. Vatana kar?? i?lenen bu suçun 5237 say?l? Yeni Türk Ceza Kanunu’nda kar??l???, cezas? a??rla?t?r?lm?? müebbet hapis olarak gösterilen Devletin birli?ini ve Ülke bütünlü?ünü bozma suçu olarak tan?mlanm??t?r. ??bu yaz?; toplu ya?am alanlar?nda kirac? ve kiraya verenin, ya?am alan?n?n yönetimi, giderleri ve sair hususlar?na ili?kin kararlar?n al?nd??? ola?an ve ola?anüstü kat malikleri kurulu toplant?s?na kat?lma ve bu toplant?larda oy kullanma haklar?n? aç?klamak üzere haz?rlanm??t?r. “Mal sahibi” olarak kabul edilen kat malikinin, dairede malikin birden fazla olmas? halinde temsil edenin veya mal sahibini temsil edenin bina yönetimini ve kat malikleri kurulunun kararlar? ile ilgili kurulda oy kullanma ve dava haklar? zaten vard?r. Bu yaz?m?zda, konuyu kirac?n?n oy kullanabilme ve dava haklar? bak?m?ndan inceleyece?iz. 5237 say?l? Türk Ceza Kanunu’nun “Suç i?lemek amac?yla örgüt kurma” ba?l?kl? 220.
Bu düzenleme ile paralel olarak 6698 say?l? Ki?isel VerilerinKorunmas? Kanunu (KVKK) kapsam?nda da ilgili ki?i Kanun’da öngörülen ?artlarçerçevesinde ayr?ca ki?isel verilerinin silinmesi ya da yok edilmesini istemehakk?na sahiptir. Maddesi hükmü Tüzük’te yer alan hallerikapsay?c?d?r (itiraz hakk? ve me?ru menfaate ili?kin hususlar hariç). Maddedeverilerin i?lemesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkmas? da silme nedeniolarak öngörülmü?tür. Bu maddenin uygulamas?n?n nas?l yap?laca?? ise Ki?iselVerilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakk?ndaYönetmelik ile somutla?t?r?lm??t?r. Ayr?ca AY?M disiplin cezas?n?n yok hükmünde say?lmas?n? gerektirecek a??r ve bariz bir hukuka ayk?r?l???n bulunmad???n? da belirterek inceleme kabiliyeti olmad???ndan davay? reddetmi?tir[795]. (2) Birinci f?krada düzenlenen temsilci belirleme vebildirme yükümlülü?ünü yerine getirmeyen sosyal a? sa?lay?c?ya, Kurumtaraf?ndan bildirimde bulunulur. Bildirimden itibaren otuz gün içinde buyükümlülü?ün yerine getirilmemesi hâlinde sosyal a? sa?lay?c?ya Ba?kantaraf?ndan on milyon Türk liras? idari para cezas? verilir. Reklam yasa?? karar?n?n verildi?i tarihtenitibaren üç ay içinde bu yükümlülü?ün yerine getirilmemesi hâlinde Ba?kan,sosyal a? sa?lay?c?n?n internet trafi?i bant geni?li?inin yüzde elli oran?ndadaralt?lmas? için sulh ceza hâkimli?ine ba?vurabilir. Ba?vurunun kabulüneili?kin hâkim karar?n?n uygulanmas?ndan itibaren otuz gün içinde söz konusuyükümlülü?ün yerine getirilmemesi hâlinde Ba?kan, sosyal a? sa?lay?c?n?ninternet trafi?i bant geni?li?inin yüzde doksan oran?na kadar daralt?lmas? içinsulh ceza hâkimli?ine ba?vurabilir. Hâkim ikinci ba?vuru üzerine verece?ikarar?nda, yüzde elliden dü?ük olmamak kayd?yla, sunulan hizmetin niteli?ini dedikkate alarak daha dü?ük bir oran belirleyebilir.
Maddesiyle, uyarma ve k?nama cezalar?na kar?? varsa bir üst disiplin amirine yoksa disiplin kurullar?na itiraz edilebilece?i hükme ba?lanmak suretiyle, bu cezalara kar?? idari itiraz yolu[443] öngörülmü?, 136. F?kras? ile de itiraz üzerine verilen kararlar?n kesin oldu?u ve bu kararlara kar?? idari yarg?ya ba?vurulamayaca?? belirtilerek uyarma ve k?nama cezalar? bak?m?ndan yarg? yolu kapat?lm??t?r. Maddesine ba?l? cetvelde disiplin amirlerinin verebilecekleri cezalar rütbelerine göre belirlenmi?tir. Ancak TSK’da çal??an Devlet memurlar?n?n 657 SK’da düzenlenen disiplin suçlar?nda disiplin amirlerinin verebilece?i cezalar rütbeye göre belirlenmemektedir. 657 SK’da özel düzenleme olmas? sebebiyle, 657 SK’da düzenlenen disiplin suçlar?na ceza verilmesinde AsCK’n?n 171. Maddesine ba?l? cetvel göz önüne al?namaz[364]. Maddesine ekli cetvelde, binba?? rütbesinde bir disiplin amiri Devlet memuruna 1/20’ye kadar miktarda ayl?ktan kesilmesi cezas? verebilmekte, Tu?general rütbesinde bir disiplin amiri ise 1/12’ye kadar miktarda ayl?ktan kesilmesi cezas? verebilmektedir. Maddesine göre disiplin amirlerinin hepsi 1/8’i ile 1/30’u aras?nda ayl?ktan kesme cezas? verebilmektedir. Disiplin amirinin olay?n ma?duru oldu?u durumlarda da kendisi soru?turma yapabilir. Ancak bu gibi durumlarda ki?ilerdeki endi?enin giderilmesi için soru?turman?n ba?kalar? taraf?ndan yap?lmas? hukuk devleti ilkesine uygun dü?er. Bu konuda AY?M’in içtihatlar?na bakt???m?zda, yapabilece?ine yönelik kararlar?n[344] yan?nda, yapamayaca??na yönelik kararlar?n[345] da oldu?unu görmekteyiz.
Devlet, egemenlik ve yarg? yetkisini esasen cezaland?rmakyetkisiyle gösterdi?i için yarg? yetkisinin yer yönünden s?n?rlar? Türk CezaKanunu’nda (TCK) “Genel Hükümler” ba?l?kl? birinci kitapta, “Kanunun UygulamaAlan?” ba?l?kl? ikinci k?s?mda, 8. [293] “Disiplin subay? ve niteli?i” ba?l???n? ta??yan 477 SK’n?n 6. Maddesi hakk?nda Senato Geçici Komisyonunun mütalaas?nda; “Bu tasar?da disiplin mahkemelerinin görev ve yetkisine giren suçlar ile ilgili soru?turmay? yapacak olan ki?iye ‘disiplin subay?’ denmi?tir. Bu terim mülga 1631 say?l? Askeri Muhakeme Usulü Kanununda kullan?lan ve adli amir terimine mütenaz?r olan adli subay kar??l???d?r. Tasar?da disiplin mahkemesi ismine uygunluk sa?lamak için ‘adli subay’ yerine ‘disiplin subay?’ kavram? kullan?lm??t?r.